یادداشت پویان عسگری درباره سه فیلم مهم تاریخ جشنواره فیلم فجر: «بچه‌های آسمان»، «آژانس شیشه‌ای» و «مهمان مامان»

بهترين فيلم مجيد مجيدي. حدفاصل فيلم‌هاي اوليه كه صادقانه بودند و بهره‌اي از زيبايي بصري و گرافيك نداشتند، با فيلم‌هاي دوره بعد كه حسابگرانه، پيامد موفقيت «بچه‌هاي آسمان» در اسكار و جشنواره‌هاي جهاني، با حجمي اشباع شده از گرافيك چشم‌نواز، سعي در مرعوب كردن تماشاگر داشتند. موفقيت «بچه‌هاي آسمان» حاصل شناخت مجيدي از جغرافيا و زيست آدم‌هايش بود؛ پايين شهر و مرام فداكاري

7فاز:
بچه‌هاي آسمان
عصر معصوميت

بهترين فيلم مجيد مجيدي. حدفاصل فيلم‌هاي اوليه که صادقانه بودند و بهره‌اي از زيبايي بصري و گرافيک نداشتند، با فيلم‌هاي دوره بعد که حسابگرانه، پيامد موفقيت «بچه‌هاي آسمان» در اسکار و جشنواره‌هاي جهاني، با حجمي اشباع شده از گرافيک چشم‌نواز، سعي در مرعوب کردن تماشاگر داشتند. موفقيت «بچه‌هاي آسمان» حاصل شناخت مجيدي از جغرافيا و زيست آدم‌هايش بود؛ پايين شهر و مرام فداکاري. او طبقه آدم‌هاي فيلمش را مي‌شناخت چون که خودش از آن طبقه آمده بود و مي‌دانست گم شدن يک کفش در دل اين مناسبات زيستي يعني چه. مي‌دانست که لطف خواهر به برادر و تقلاي برادر براي جبران محبت خواهر چه معنايي دارد. فيلم موفق مي‌شود داستان کلاسيک‌اش را با حداقل لکنت، پيش ببرد و به سرانجام برساند. خبري از ايده‌هاي عرفاني فيلم‌هاي بعدي و خداي جبار مالوف مجيدي نيست. خداي سختگيري که در تمام فيلم‌هاي مجيدي، بندگانش را بابت اشتباهاتشان به اشد مجازات مي‌رساند، اينجا مهربان و مراقب بندگان معصومش است. حواسش هست که آزاري به آنها نرسد و برادر و خواهر خوشحال باشند. دليل موفقيت فيلم هم به همين موضوع بازمي‌گشت. اينکه خالق داستان و کارگردان فيلم، دو شخصيت اصلي فيلمش را دوست دارد و دلش مي‌خواهد طبيعت و جهان پيرامون با آنها مهربان‌تر باشند. چرخيدن ماهي‌ها در پايان فيلم، دور پاي پسربچه هم مويد اين موضوع است که طبيعت دارد پسر را بابت کاري که انجام داده، تحسين و ستايش مي‌کند. سکانس‌هاي حضور پدر و پسر در بالاي شهر و تقابل طبقاتي و چهره‌اي که مجيدي از اغنيا تصوير مي‌کند، بدترين ايده‌هاي فيلم هستند و در ديدار دوباره زيادي دمده جلوه مي‌کنند. مهمترين رقباي مجيدي در سالي که برنده جايزه بهترين فيلم شد، فيلم‌هاي «ليلا» داريوش مهرجويي و «سرزمين خورشيد» احمدرضا درويش بودند. اولي با گذر زمان فيلم محبوب يک نسل و يک طبقه و يک ملت شد و فيلم دوم هم گذر زمان را نسبتا تاب آورده و هنوز يکي از بهترين آثار سازنده‌اش است. «بچه‌هاي آسمان» نقطه اوج و در عين حال شروع سقوط مجيدي در کارنامه فيلم‌سازيش است. جايي که غريزه و ناخودآگاه درست عمل مي‌کند. برخلاف فيلم‌هاي بعدي که توهم خودآگاهي نابودشان کرده است.

 

آژانس شيشه‌اي
مسئله امنيت ملي

محبوب‌ترين فيلم بعد از انقلاب به همراه «هامون» داريوش مهرجويي. «قيصر» سينماي بعد از انقلاب که مثل شاهکار مسعود کيميايي سر بزنگاه ساخته شد. در دوراني که ارزش‌ها و ايده‌هاي زيست اجتماعي در حال زير و زبر شدن، بودند فيلم حاتمي‌کيا به نمايش درآمد و جهاني را به آتش کشيد. آتشفشان تناقضات سر ريز شد و يکي از فرزندان محرم انقلاب اسلامي، راوي داستان نسلي شد که در سايه انقلاب رشد پيدا کرده بودند. داستان آنها در نسبت/ تقابل با جامعه‌اي که در آن زندگي مي‌کنند و شناخت‌شان از آن محدود و ناقص است. حاتمي‌کيا که به درستي فهميده بود اين داستان مماس با نبض تپنده جامعه بعد از دوم خرداد 76 قابليت مطرح شدن دارد به سيم آخر زد و نرينه‌خوترين فيلمش را ساخت. و اين براي فيلمسازي که مردان فيلم‌هايش را با طبع و روحيه‌اي زنانه به خاطر مي‌آوريم اتفاقي عجيب و غيرمنتظره بود. همان موقع گفتند که فيلم در تقابل با مردم است و از اين خرافه‌هاي حاصل از نقد مضموني. حاج کاظم و عباس مردم نيستند؟! اين فيلمي درباره آدم‌ها است. درباره آدم‌هايي که عضو هيچ دسته و گروه سياسي نيستند و هيچ حزبي هم نمي‌تواند آنها را مصادره به مطلوب خود کند. همان‌طور که آدم‌ها و گروه‌هاي سياسي واکنش‌هاي ضد و نقيضي از خود در مواجهه با فيلم بروز دادند. فيلمي درباره اينکه شاهکارها بي‌توجه به اندازه نگه داشتن تا آخر خط، تخت گاز مي‌روند و اصلا ويژگي متمايزشان با فيلم‌هاي متوسط و خوبي که اندازه نگه مي‌دارند، همين روحيه راديکال است. فيلم به همراه «ناخدا خورشيد» صاحب بهترين اجراي يک گروه بازيگري در تاريخ سينماي ايران است و ايده مرکزي درخشاني دارد؛ حاج کاظم خودش را به آب و آتش مي‌زند تا جان عباس را نجات دهد، غافل از آنکه همه جلز و ولز‌هايش در طول داستان، سبب زودتر مردن عباس مي‌شود. مهمترين رقيب فيلم در سالي که برنده جايزه شد، «درخت گلابي» داريوش مهرجويي بود. فيلمي که مشابه شاهکار حاتمي‌کيا، راوي زندگي يک نسل با همه آمال و آرزوها و حسرت‌هايش بود. يکي از بهترين فيلم‌هاي مهرجويي که تاثير فراگير «آژانس شيشه‌اي» را نداشت و دستش از جوايز کوتاه ماند تا فيلم حاتمي‌کيا برنده 9 سيمرغ بلورين شود.

 

مهمان مامان
مامان در سرزمين عجايب

يکي از بهترين فيلم‌هاي داريوش مهرجويي. مربوط به دوراني که از قيد و بند فيلم‌هاي غم‌بادش در دهه هفتاد رها شده بود و انرژي شنگول ديوانه‌وارش که سر ساخت آن فيلم‌هاي جدي، جمع شده بود، در اين فيلم به بهترين شکل ممکن آزاد شد. تلفيقي از روحيه مبتني بر تعارف جماعت ايراني و داستان ديوانه‌وار لوييس کارول «آليس در سرزمين عجايب». جايي که تعارفات تمام نشدني پدر خانواده، لحظه به لحظه بر جنون داستان مي‌افزايد و کار را به جايي مي‌رساند که مامان از استرس مهمان‌داري کارش به «لحظات شيرين قبل از مرگ» مي‌رسد. منتقدان اما سال نمايش فيلم در جشنواره فجر برخورد دوگانه‌اي با آن داشتند. عده‌اي که قدر سرحالي و انرژي ديوانه‌وار فيلم را مي‌دانستند، فيلم را ستايش کردند و لحن غيرقراردادي فيلم را ستودند. منطقيون خط‌کش به دست هم، به خط شدند و غصه خوردند آن مهرجويي فيلم‌هاي دهه هفتادي که دوربينش سنگين بود و به شکلي از سبک‌پردازي در ساخت فيلم رسيده بود کجا و اين مهرجويي که خل خل بازي درمي‌آورد و دوربين روي دست فيلم را ساخته کجا. مردم که هميشه نشان داده‌اند جلوتر از منتقدان هستند و دچار عارضه «کليشه‌هاي منتقدانه» نيستند، از فيلم به گرمي استقبال کردند و تماشاي آن را به ديگران توصيه. گروه بازيگري فيلم در شکل‌گيري اين دنياي ديوانه، سهم مهمي داشتند و اغراق نيست اگر بگوييم تعداد زيادي از آنها بهترين بازي سينمايي‌شان را در اين فيلم انجام دادند؛ پارسا پيروزفر، نسرين مقانلو، حسن پورشيرازي و امين حيايي. فيلم نگاه مهربان و خطاپوشي نسبت به کائنات و آدم‌هايش دارد که در فيلم بعدي مهرجويي «سنتوري» با کينه و سينه سوخته تاخت زده شد. مهمترين رقباي فيلم در رسيدن به سيمرغ بلورين بهترين فيلم، «دوئل» احمدرضا درويش و «شهر زيبا» اصغر فرهادي بودند. اولي که راوي يک دعواي سياسي حيدري/ نعمتي در دل جنگ ايران و عراق بود، بيشتر سيمرغ‌هاي جشنواره را به خود اختصاص داد اما دستش از سيمرغ بهترين فيلم کوتاه ماند. دومي هم گوياي پيشرفت نظرگير فيلمسازي بود که جهان محدود و امن «رقص در غبار» را به شبکه‌اي در هم تنيده از روابط ناامن انساني ارتقا داده بود و البته کلاف از دست خودش هم در رفته بود. فيلمسازي که هفت سال بعد شبکه ناقصش را در ابعادي بزرگتر و جاه‌طبانه‌تر ارتقا بخشيد و فراتر از سيمرغ بلورين بهترين فيلم جشنواره فيلم فجر، برنده جايزه اسکار بهترين فيلم خارجي سال شد.

پويان عسگري
نظرات
پوري يا دوشنبه 12 بهمن 1394 بالاخره از بچه هاي آسمان هم گفتيد، ممنون.
و مردمي دونستن عباس و حاج کاظم هم بجا و منطقي بود، ممنون از اينکه اشاره کرديد.
زيبا نوشتيد، خسته نباشيد.
2 2
پاسخ

جواد دوشنبه 12 بهمن 1394 ميشد با درباره الي اين پست رو کامل کرد
4 2
پاسخ

آراز سه شنبه 13 بهمن 1394 چرا سه تا فقط ؟ کاش واسه فيلماي بيشتري مي نوشتي
1 1
پاسخ

مجيد جمعه 2 مهر 1395 رقيب فيلم مهمان مامان فقط فيلم بوتيک بود
0 0
پاسخ

نظر خود را بنویسید:
عضویت در خبرنامه 7فاز

برای اطلاع از مطالب جدید 7فاز ایمیل خود را وارد نمایید.


مطالب مرتبط



































































استفاده از تمامی مطالب 7فاز تنها با ذکر منبع و درج پیوند مجاز است.

طراحی، پیاده سازی و پشتیبانی وبسایت توسط گروه ماز